JNJennie Ngo

Xóa mù thuế 2026: freelancer, solopreneur, creator, affiliate, đừng bắt đầu bằng câu "tôi phải đóng bao nhiêu %?"

Jennie Ngo · cập nhật đến hết tháng 9/2026, bổ sung 28/10/2026

Nội dung dựa trên tổng hợp và tìm hiểu cá nhân, cập nhật đến hết tháng 9/2026. Nếu có gì chưa chính xác, mong bạn trích dẫn và giải đáp để anh chị em chúng ta cùng cập nhật.

Một trong những câu hỏi dễ làm mình rối nhất khi bắt đầu làm Freelancer, Solopreneur, Creator, KOC/KOL hay Affiliate là: "Thu nhập này của mình bị tính thuế bao nhiêu %?"

• Thấy đâu đó 10% → nghĩ mình phải đóng 10%.
• Thấy người khác làm Affiliate nói 2% → nghĩ Affiliate là 2%.
• Nhận 10 triệu, tài khoản về 9 triệu → nghĩ 1 triệu bị giữ lại chính là số thuế cuối cùng.

Sự thật là: cách xác định thuế không bắt đầu từ con số %. Nó bắt đầu bằng câu hỏi: "Khoản tiền này thực chất là thu nhập gì, và mình đang nhận nó với tư cách nào?"

Mã số thuế cá nhân chính là số CCCD, tra cứu ở đâu?

Theo quy định hiện hành, từ 01/7/2025 Số định danh cá nhân (số CCCD 12 chữ số) chính thức được dùng thay cho Mã số thuế cá nhân [1].

Vì vậy năm 2026, bạn không cần lo tìm lại "mã số thuế cũ". Việc nên làm ngay:

1. Tải ứng dụng eTax Mobile hoặc truy cập Cổng thông tin điện tử ngành Thuế.
2. Đăng nhập bằng tài khoản VNeID (định danh mức 2).
3. Kiểm tra thông tin đăng ký thuế đã khớp dữ liệu CCCD gắn chip chưa. Nếu chưa khớp, nên cập nhật sớm để tránh vướng khi quyết toán.

1. Hai con đường chính: mọi thứ bắt đầu từ đây

Thu nhập của mình cơ bản rơi vào 2 con đường chính.

Đường 1: Tiền lương, tiền công. Lương công ty, tiền thù lao/dịch vụ cá nhân, hoa hồng affiliate của cá nhân chưa đăng ký kinh doanh (khi bản chất là tiền công/thù lao). Cách tính: biểu thuế lũy tiến 5 bậc (5%–35%). Tất cả các khoản thuộc Đường 1 trong năm được cộng dồn lại khi quyết toán.

Đường 2: Thu nhập từ kinh doanh. Hộ/cá nhân kinh doanh bán hàng, cung cấp dịch vụ có tính chất kinh doanh thường xuyên (kể cả khi chưa làm giấy đăng ký hộ kinh doanh). Cách tính: theo tỷ lệ % trên doanh thu, ngưỡng miễn thuế 1 tỷ đồng/năm.

Lưu ý quan trọng: "Chưa đăng ký kinh doanh" không tự động đồng nghĩa với Đường 1.

Ví dụ: nếu bạn thường xuyên bán hàng online (không phải nhận thù lao cho một công việc/dịch vụ cụ thể), khoản này vẫn được xử lý theo cơ chế kinh doanh dù chưa có giấy ĐKKD. Ngược lại, tiền công cho một video/bài viết, hoa hồng affiliate của cá nhân... thường được xử lý như tiền công (Đường 1). Cách phân biệt: nhìn vào bản chất giao dịch (làm một việc cụ thể ăn thù lao, hay kinh doanh hàng hóa/dịch vụ thường xuyên), không chỉ nhìn vào việc có giấy phép hay chưa.

2. Giảm trừ gia cảnh 2026 và hồ sơ cần có

• 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu/năm) cho bản thân.
• 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc.

Chỉ áp dụng cho Đường 1, và cần hồ sơ chứng minh người phụ thuộc theo quy định [2]:

• Con chưa thành niên: hồ sơ chứng minh quan hệ, thường gồm Giấy khai sinh; nếu dữ liệu đã kết nối dân cư thì theo hướng dẫn hiện hành của cơ quan thuế.
• Con thành niên đang học đại học/cao đẳng/trung cấp/học nghề: cần hồ sơ chứng minh đang học và hồ sơ chứng minh điều kiện thu nhập theo quy định.
• Bố mẹ hết tuổi lao động/người thân khác: giấy tờ chứng minh quan hệ và điều kiện thu nhập theo quy định.

3. Đường 1: tiền lương, tiền công tính thế nào?

Biểu thuế lũy tiến 5 bậc áp dụng từ 2026 [2]:

• Đến 10 triệu/tháng: 5%
• Trên 10 – 30 triệu/tháng: 10%
• Trên 30 – 60 triệu/tháng: 20%
• Trên 60 – 100 triệu/tháng: 30%
• Trên 100 triệu/tháng: 35%

Ví dụ minh họa: giả sử 27,5 triệu đồng là tổng thu nhập chịu thuế trong tháng (chưa xét các khoản giảm trừ khác ngoài giảm trừ bản thân):

27,5 triệu – 15,5 triệu = 12 triệu đồng thu nhập tính thuế → 10 triệu đầu × 5% = 500.000đ; 2 triệu tiếp theo × 10% = 200.000đ → Tổng thuế = 700.000 đồng/tháng.

Đây chỉ là ví dụ minh họa. Thực tế còn tùy các khoản giảm trừ hợp lệ khác (bảo hiểm bắt buộc...).

4. Có nhiều nguồn thu: khi nào phải tự quyết toán?

• Chỉ có 1 nguồn lương duy nhất, làm HĐLĐ từ 3 tháng trở lên và đang làm việc tại đó vào thời điểm quyết toán: có thể ủy quyền công ty quyết toán thay.
• Có thêm nguồn thu nhập vãng lai khác (Đường 1) thuộc diện khấu trừ 10%: vẫn được ủy quyền nếu khoản vãng lai đó bình quân không quá 10 triệu đồng/tháng và bạn không có nhu cầu tự quyết toán riêng phần đó [5].
• Nếu khoản vãng lai vượt 10 triệu/tháng, hoặc bạn có từ 2 nguồn Đường 1 "chính thức" trở lên: phải tự quyết toán trên eTax Mobile (hoặc phương thức điện tử khác theo hướng dẫn), cộng dồn toàn bộ Đường 1 lại. Khi đó có thể bị đẩy lên bậc thuế cao hơn so với khi mỗi nơi tính riêng, dẫn đến phải nộp bù.

5. Freelancer nhận tiền từ công ty: có phải luôn là 10%?

Từ 01/7/2026, với cá nhân không ký HĐLĐ (hoặc HĐLĐ dưới 3 tháng), khoản chi trả từ 5 triệu đồng/lần trở lên thuộc diện phải khấu trừ 10%. Đây là nghĩa vụ bắt buộc của bên trả tiền [3]. 10% này chỉ là khoản tạm nộp, không phải mức thuế cuối cùng.

Ví dụ để nhớ: bạn nhận 10 triệu, bị khấu trừ 1 triệu, không có nghĩa cuối năm bạn "chịu thuế 10%". 1 triệu đó là số đã tạm nộp; khi quyết toán, nghĩa vụ thật có thể thấp hơn, bằng, hoặc cao hơn tùy tổng thu nhập.

Mẹo: Mẫu 08/CK-TNCN. Nếu bạn chỉ có duy nhất loại thu nhập này, đã có mã số thuế/CCCD, và ước tính tổng thu nhập cả năm sau giảm trừ chưa tới mức nộp thuế, có thể làm cam kết để bên trả tạm thời chưa khấu trừ. Đây không phải "miễn thuế", và khai khống sẽ bị truy thu và phạt nên bạn cân nhắc nha.

6. Gross và Net: cách quy đổi

Gross là số tiền thỏa thuận trước khấu trừ; Net là số thực nhận sau khấu trừ. Đây chỉ là cách mô tả thanh toán, không phải tên một loại thuế.

Nếu thỏa thuận Net 10 triệu (trường hợp khấu trừ 10%): Gross = 10 triệu / 0,9 ≈ 11,11 triệu. Bên trả nộp khoảng 1,11 triệu thuế thay bạn, chuyển đúng 10 triệu Net.

7. Làm theo team/nhóm thì hợp đồng tính sao?

• Đúng cách: mỗi người ký hợp đồng/nhận thanh toán riêng cho đúng phần việc mình làm, có chứng từ riêng.
• Rủi ro: một người làm hết nhưng chia nhỏ hợp đồng cho người khác đứng tên để né ngưỡng khấu trừ hoặc tận dụng giảm trừ. Nếu hồ sơ, hợp đồng và thực tế cung cấp dịch vụ không khớp, giao dịch có thể bị yêu cầu giải trình và xác định lại nghĩa vụ thuế theo bản chất thật.

8. Đường 2: thu nhập kinh doanh, ngưỡng 1 tỷ đồng

Từ 01/01/2026 (theo Nghị định 141/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 68/2026/NĐ-CP) [4]:

• Doanh thu ≤ 1 tỷ đồng/năm: không phải nộp thuế GTGT và TNCN từ hoạt động kinh doanh, nhưng vẫn có thể còn nghĩa vụ khác (thông báo doanh thu, hóa đơn...).
• Doanh thu > 1 tỷ đồng/năm: bắt đầu áp dụng cơ chế tính thuế theo tỷ lệ % doanh thu, tùy ngành nghề và phương pháp tính. Vùng này luật vừa thay đổi, hướng dẫn chi tiết vẫn đang cập nhật, nên xác nhận qua kế toán hoặc eTax Mobile thay vì tự áp công thức tìm trên mạng.

Chính sách hỗ trợ 2026: Nghị quyết 43/2026/QH16 giảm 30% số thuế TNCN phải nộp (không phải giảm thuế suất hay doanh thu tính thuế) đối với thu nhập kinh doanh của cá nhân cư trú có doanh thu ≤ 10 tỷ đồng, áp dụng kỳ tính thuế 2026–2027 [7]. Chỉ áp dụng Đường 2, không áp dụng lương hay thù lao Đường 1.

9. Affiliate, sàn TMĐT, brand tặng quà và thu nhập nước ngoài

• Affiliate: đừng gắn cứng một mức %. Cần xem bản chất khoản tiền là thù lao/tiền công (Đường 1) hay doanh thu kinh doanh (Đường 2), và bên trả/nền tảng có khấu trừ, khai, nộp thay hay không.
• Sàn TMĐT (Shopee, TikTok Shop...): từ 1/7/2025, sàn có chức năng thanh toán bắt buộc khấu trừ và nộp thuế thay ngay khi giao dịch thành công, không phân biệt giá trị lớn nhỏ [6]. Nên dù cả năm chưa tới ngưỡng chịu thuế, bạn vẫn có thể bị trừ trên từng giao dịch nhỏ và cần tự theo dõi để xin hoàn nếu có.
• Brand tặng sản phẩm/Barter: không nên mặc định mọi sản phẩm nhận được là "quà tặng". Nếu là quà tặng thật, chỉ chịu thuế khi giá trị vượt 20 triệu đồng/lần (phần vượt chịu 10%) [8]. Nếu sản phẩm là một phần thanh toán cho dịch vụ/nội dung, bản chất là thù lao, cần xem theo hợp đồng/thỏa thuận thực tế.
• Tiền từ nước ngoài (AdSense, Meta, TikTok Global, freelance quốc tế...): là cá nhân cư trú, tiền chưa về ngân hàng Việt Nam hay đang nằm ở PayPal/Wise/Payoneer không có nghĩa là "chưa phát sinh thu nhập", vì đó chỉ là phương tiện nhận tiền. Nếu đã nộp thuế ở nước ngoài, kiểm tra cơ chế khấu trừ số thuế đã nộp hoặc hiệp định tránh đánh thuế hai lần, thay vì mặc định phải nộp lại toàn bộ hoặc mặc định được miễn.

10. Thời hạn quyết toán thuế TNCN

Cá nhân trực tiếp quyết toán: hạn cuối là ngày cuối cùng của tháng thứ 4 kể từ khi kết thúc năm dương lịch (quyết toán năm 2026 là 30/04/2027). Chậm nộp tiền thuế bị tính thêm 0,03%/ngày, chưa gồm phạt vi phạm hành chính (từ 2–25 triệu).

Checklist 5 bước dễ nhớ

1. Khoản tiền này là gì? (Lương, thù lao, hoa hồng, bán hàng...)
2. Bản chất là tiền công/thù lao hay hoạt động kinh doanh?
3. Có bị khấu trừ tại nguồn/sàn nộp thay không? Có chứng từ chưa?
4. Có bao nhiêu nguồn cùng thuộc Đường 1? (nếu vãng lai vượt 10 triệu/tháng hoặc có từ 2 nguồn chính, phải tự quyết toán)
5. Cuối năm kiểm tra tổng thu nhập trên eTax Mobile để biết cần nộp thêm hay được hoàn.

Hy vọng bài viết hữu ích và giảm tải nỗi lo cho chị em chúng mình.

Disclaimer: Nội dung là tổng hợp cá nhân nhằm "xóa mù thuế" cho Freelancer, Solopreneur, Creator, KOC/KOL, Affiliate... theo quy định áp dụng năm 2026, cập nhật đến cuối tháng 9/2026. Các ví dụ số chỉ nhằm minh họa, không thay thế tư vấn thuế chính thức. Affiliate, Booking, Barter, sản phẩm tài trợ, nền tảng nước ngoài, hoạt động kinh doanh hoặc nhiều nguồn thu nhập cùng lúc cần xác định đúng bản chất giao dịch và hồ sơ thực tế. Nếu có điểm nào chưa chính xác, rất mong các bạn/anh chị chuyên gia góp ý để cộng đồng cập nhật.

#xoamuthue #thue2026 #thueTNCN #freelancer #solopreneur #creator #affiliate #KOC #KOL

Nguồn tham khảo

1. Số định danh cá nhân thay mã số thuế, hiệu lực từ 1/7/2025 (quy định quản lý thuế hiện hành).
2. Giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu/6,2 triệu, biểu thuế 5 bậc kỳ tính thuế 2026: Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15.
3. Khấu trừ 10% từ 5 triệu đồng/lần, hiệu lực 1/7/2026: Nghị định 253/2026/NĐ-CP; điểm c khoản 2 Điều 8 (affiliate cá nhân chưa ĐKKD xử lý như tiền công).
4. Ngưỡng miễn thuế hộ/cá nhân kinh doanh 1 tỷ đồng/năm, hiệu lực 1/1/2026: Nghị định 141/2026/NĐ-CP (29/4/2026) sửa đổi Nghị định 68/2026/NĐ-CP (nguồn: xaydungchinhsach.chinhphu.vn).
5. Điều kiện ủy quyền quyết toán thuế, ngoại lệ thu nhập vãng lai ≤ 10 triệu/tháng: điểm d khoản 6 Điều 8 Nghị định 126/2020/NĐ-CP.
6. Sàn TMĐT khấu trừ, khai, nộp thay không phân biệt giá trị giao dịch: Nghị định 117/2025/NĐ-CP.
7. Giảm 30% thuế TNCN kinh doanh, doanh thu ≤ 10 tỷ: Nghị quyết 43/2026/QH16.
8. Thuế quà tặng, phần giá trị vượt 20 triệu đồng/lần chịu thuế 10%: Luật Thuế TNCN 2025 (sửa đổi).
9. Công văn 7403/CT-TMĐT ngày 06/10/2026 (Tạp chí Thuế Hải quan): thuehaiquan.tapchikinhtetaichinh.vn/co-quan-thue-lam-ro-thue-suat-5-voi-thu-nhap-kinh-doanh-tu-tiep-thi-lien-ket-168921.html
10. VietnamFinance, Shopee thông báo khấu trừ thuế với thu nhập Affiliate: vietnamfinance.vn/shopee-thong-bao-chinh-sach-khau-tru-thue-moi-voi-thu-nhap-tu-affiliate-d150612.html